Σκέψεις πάνω στα κείμενα του Ανθολογίου Λογοτεχνιών Κειμένων της ΕΛΠ 30. (Σύντομες αναλύσεις κειμένων της ΕΛΠ 30) Νικόλαος Λογοθέτης Γουλιάρης Παρωδία του ύμνου του Μαρτελάου σσ. 25-26

  O Νικόλαος Λογοθέτης Γουλιάρης στην Παρωδία του ύμνου του Μαρτελάου (σσ. 25-26)  εξανίσταται με τον συνάδελφό του Α. Μαρτελάο που στον Ύμνο του για τη Γαλλία και τον Βοναπάρτη (σ. 27-28 Ανθολογίου) ζητά από τα απανταχού κόκκαλα των παλαιών ανδρειωμένων Ελλήνων να πάρουν πνοή (στροφή 1, σ. 27), για να δουν να αποκαθίσταται η τιμή του ελληνικού γένους (στ. 7-8), γιατί η απελευθερώτρια δύναμη, η Γαλλία, "Καθώς είναι ανδρειωμένη (στ. 13), "όθεν βλέπει αδικία" (στ.16), αντιδρά, αποκαθιστά την τάξη και σκορπίζει το αγαθό της δικής της ανδρείας και ελευθερίας (στ. 14). Ο Λογοθέτης - Γουλιάρης στην πρώτη στροφή του δικού του ποιήματος καταρρίπτει βάσει της κοινής αντίληψης "Ποιος αγρίκησε ποτέ του ..." στ. 1 τη δυνατότητα να πάρουν πνοή τα κόκαλα και να ακούσουν ήχους σάλπιγγας που θα τα βγάλουν από τα μνήματα. Στη δεύτερη στροφή διαψεύδει την δυνατότητα να δουν τιμή να αποδίδεται στους ανδρείους Έλληνες της εποχής του, αφού την υποτιθέμενη αντιτυραννική Γαλλία την παρουσιάζει με τη μεταφορά του πεινασμένου δράκοντα που ρουφά τα πάντα, αφού κατέπεσε στην Ιταλία που θα θρηνεί για χρόνια (στρ.3-4). 

   Συνεχίζει ο ποιητής μιλώντας για τον Βοναπάρτη που προσπαθεί, σύμφωνα με τον Μαρτελάο "να χαρίσει Ελευθερίαν" στους λαούς, όμως για τον ίδιο τον Λογοθέτη-Γουλιάρη δεν προσπαθεί, απλά δίνει ψεύτικες υποσχέσεις, ενώ το έθνος της Γαλλίας με πονηριά αποκοιμίζει τα υπόλοιπα έθνη. Στον τελευταίο στίχο μάλιστα της σελίδας 26 μιλά σε δεύτερο πρόσωπο στον Μαρτελάο, "τι τρελάδες τραγουδάς" αφού καταρρίπτει ως ανύπαρκτα τα γεγονότα των πυρκαγιών, των αιματοχυσιών και των κάστρων που γκρεμιστήκαν, γεγονότα που υμνεί σε μια στροφή του ο Μαρτελάος, στην ένατη, όπως παρουσιάζεται ο ύμνος σε αποσπάσματα στη σελίδα 27.

ΕΠΟ 20 1η εργασία 2025 Ενδεικτική ανάπτυξη εισαγωγής

 

     Η περίοδος της Αναγέννησης συνιστά μία επανάσταση για τις τέχνες, τα γράμματα, την κοινωνία και τον τρόπο που βλέπει ο άνθρωπος τον εαυτό του.  Η αφετηρία της τοποθετείται στην Ιταλία του 15^ου αιώνα, όπου ο καλλιτεχνικός και πνευματικός κόσμος στηρίχθηκε ιδιαίτερα από ανθρώπους που αναδύθηκαν από τη μεσαία τάξη και μέσα από τις εμπορικές και τραπεζικές τους δραστηριότητες απέκτησαν οικονομική και πολιτική δύναμη. Παρότι το κίνημα της Αναγέννησης υποστηρίχθηκε και από την Εκκλησία και εκφράστηκε μέσα από πλήθος θρησκευτικών έργων, υπηρέτησε ένα πνεύμα πεποίθησης στον ορθολογισμό και τις ικανότητες του ανθρώπου, που κατά τον Μεσαίωνα καταπιέζονταν από τη θεοκεντρική αντιμετώπιση του κόσμου και τον θρησκευτικό δογματισμό. Η τάση προς μια ανθρωποκεντρική θεώρηση του κόσμου βασίστηκε στην παρατήρηση της φύσης και στηρίχθηκε στην Ιταλία στα αρχιτεκτονικά και γλυπτά πρότυπα της ελληνορωμαϊκής αρχαιότητας. Στην ανανέωση της σκέψης συνέτεινε ιδιαίτερα η μελέτη της κλασικής γραμματολογίας που άρχισε από την Ιταλία τον 14^ο αιώνα και επεκτάθηκε βορειότερα στην Ευρώπη τον 15^ο και 16^ο αιώνα, σε Φλάνδρα, Ολλανδία, Γαλλία και Γερμανία που διατήρησαν αρκετά στοιχεία της μεσαιωνικής αντίληψης για τον κόσμο και επηρεάστηκαν λιγότερο από τα πρότυπα της αρχαίας μορφολογίας. Την απόδοση του νέου πνεύματος θα περιγράψουμε μέσα από συγκεκριμένα έργα γλυπτικής, ζωγραφικής και αρχιτεκτονικής από την Ιταλία και τη βόρεια Ευρώπη προβάλλοντας τα καλλιτεχνικά χαρακτηριστικά τους, τις επιρροές και το κλίμα μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν. Στο χώρο της μουσικής μέσα από το είδος του μαδριγαλίου και τη μορφή του Μοντεβέρντι θα παρακολουθήσουμε πώς αποτυπώνεται η επιρροή της ελληνικής αρχαιότητας. 

Forgive For Good (Fred Luskin) Συγχώρεσε μια και καλή

        Fred Luskin, Η συγχώρεση (Μετάφραση μέχρι το 13.17΄ από  https://www.youtube.com/watch?v=Gf1pHf2RKzI&t=956s )
Η συγχώρεση χρειάζεται ένα συνδυασμό ενεργειών, όπως το να χαλαρώσεις, να έρθεις λίγο στα συγκαλά σου, χαλάρωσε διαφορετικά θα πεθάνεις, μιλάω εντελώς σοβαρά, κάνουμε τα πράγματα τόσο δύσκολα, απλές ανθρώπινες καταστάσεις μοιάζουν τόσο περίπλοκες και μπερδεμένες, ξέρεις, αν παρατηρήσεις για λίγο με ηρεμία και αντικειμενικότητα τη ζωή, θα δεις ότι οι άνθρωποι πληγώνουν ο ένας τον άλλο και τότε ο άλλος, εσύ πληγώνεις άλλους ανθρώπους, οπότε τι σκοπεύεις να κάνεις σχετικά με αυτό; Θέλω να πω ότι πολλά από τα επιπλέον πράγματα με τα οποία χρωματίζουμε μια σύγκρουση, όλη η μαυρίλα με την οποία ντύνουμε την απλή πραγματικότητα, έχει ως αποτέλεσμα οι περισσότεροι από μας να είμαστε τόσο αφάνταστα εγωιστικά απορροφημένοι και εξαιτίας αυτού πληγώνουμε άλλους ανθρώπους και μεγαλοποιούμε όσα έχουν συμβεί σε μας. Αυτό είναι, είμαστε απορροφημένοι σε τόσο μεγάλο βαθμό ναρκισσισμού, ώστε νομίζουμε ότι ο κόσμος αρχίζει μ’ εμάς και τελειώνει σ’ εμάς, ότι ο υπόλοιπος κόσμος στην κυριολεξία ελάχιστα μετράει.
Θα πρότεινα λοιπόν σε αυτό το σημείο να κάνουμε διαλογισμό αφού κλείσουμε τα κινητά μας και να ησυχάσουμε για λίγο. Οι άνθρωποι αδυνατούν να ησυχάσουν και να συσχετιστούν με άλλους ανθρώπους όταν το μυαλό τους βρίσκεται σε συνεχές σκόρπισμα. Έτσι, οι σχέσεις μας υποφέρουν, η υγεία μας υποφέρει και η αίσθηση πως ανήκουμε κάπου υποφέρει. Μου είναι αδύνατο να επικοινωνήσω με άλλους ανθρώπους, αν δεν υπάρχει η ελάχιστη δυνατότητα χαλάρωσης και συγκέντρωσης, γιατί αυτό που πραγματικά έχουμε να μοιραστούμε είναι η καρδιά μας, που δεν ακούγεται καθόλου εξαιτίας της βιασύνης μας και της διάσπασης που προέρχεται από τη φασαρία του μυαλού. Κλείνουμε, λοιπόν, τα μάτια μας, δε θα κρατήσει πολύ, μην ανησυχείτε όσοι δεν είστε εξοικειωμένοι ή δυσκολεύεστε να διαλογιστείτε, κλείνουμε λοιπόν τα μάτια και προσπαθούμε να καθίσουμε χαλαροί. Χαλαρώστε, νιώστε πως ανήκετε στην καρέκλα που κάθεστε, ανήκετε στο σώμα σας, είστε απλά εντάξει, είστε εντάξει, νιώστε πως το σύμπαν δεν έκανε κανένα λάθος όταν σας έφτιαχνε, δεν είστε ατύχημα, είστε εντάξει, μπορείτε για λίγο να χαλαρώσετε τις άμυνές σας για λίγο, γιατί αυτό είναι η συγχώρεση, χαλαρώνεις τις άμυνές σου, σε αυτό στηρίζεται η χαρά, αφήνεις τις άμυνές σου, το ίδιο συμβαίνει και με την υγεία, δεν αφήνεις να καταρρεύσει το ανοσοποιητικό σου σύστημα, παύει όμως να λειτουργεί η συνεχής επαγρύπνηση.
Θέλω, λοιπόν, να καθίσετε και να αναπνεύσετε λίγο πιο αργά και λίγο πιο βαθιά και επιτρέψτε στον εαυτό σας να καθίσει και να είναι, να νιώσετε για λίγα λεπτά πως είστε εντάξει σε σχέση με αυτό που είστε, αυτό είναι το πιο δύσκολο πράγμα που απαιτείται για την υγεία μας, ότι δηλαδή είμαι συμφιλιωμένος με τον εαυτό μου, δεν σημαίνει ότι δεν θα μπορούσα να είμαι καλύτερα, αλλά είμαι εντάξει με μένα, μπορώ να αγαπηθώ, και αγαπώ, και αξίζω, είναι όμορφο να χαλαρώσεις με αυτή την αίσθηση. Γιατί οι περισσότεροι λένε ότι θα είμαι καλά όταν χάσω πέντε κιλά ή ότι θα νιώθω καλά όταν τελειώσω τη δουλειά της μέρας ή ότι θα είμαι καλά όταν θα με αγαπάνε με έναν συγκεκριμένο τρόπο και θα είμαι καλά όταν θα βγάζω αρκετά λεφτά ή θα έχω τη δουλειά που θέλω ή όταν συνταξιοδοτηθώ, αλλά αυτό που χρειάζεστε είναι να εξασκηθείτε να είστε καλά. Κι αυτό θα φέρει τρομερά αποτελέσματα στο κυκλοφορικό σας σύστημα, φοβερά αποτελέσματα για το ορμονικό σύστημά σας, καταπληκτικά αποτελέσματα για τη λειτουργία του μυαλού σας, αν δεν είστε σε επαγρύπνηση εναντίον του εαυτού σας. 

ΕΛΠ 42, Εργασία (2021), Η μετάβαση από την Παλαιολιθική Περίοδο στη Νεολιθική Περίοδο. Χρήσιμες σελίδες και παραπομπές από το ιδιαίτερα αξιόλογο βιβλίο του Θεοχάρη Δ., 1981, Νεολιθικός Πολιτισμός, Σύντομη επισκόπηση της Νεολιθικής στον Ελληνικό Χώρο, Μ.Ι.Ε.Τ., Αθήνα.

 

Σύντομα αποσπάσματα για τη μετάβαση στη Νεολιθική Περίοδο και τη διαμόρφωση ενός νέου πολιτισμού

Σελίδα 60 «Με τη νέα οικονομία πραγματικά τα πολλά μέλη της οικογένειας αποτελούν δύναμη. Γιατί ακόμη και οι γέροι ή τα παιδιά - που άλλοτε ήταν παθητικό και εμπόδιο στις μετακινήσεις -  κάτι μπορούν να προσφέρουν στη διευρυμένη κλίμακα των ασχολιών του γεωργοκτηνοτρόφου. Καθώς το σπίτι αποτελεί τώρα χώρο δράσης εξίσου σπουδαίο με το χωράφι ή το βοσκότοπο η θέση της γυναίκας ανεβαίνει.»  

Σελίδα 61:  «Η εξασφάλιση του σπόρου της χρονιάς η περιφρούρηση της καλλιεργημένης γης και των κοπαδιών δεν ήταν μόνο θέμα ατομικής ευθύνης …» 

Στη σελίδα 94 διαβάζουμε πως ο συγγραφέας υποστηρίζει πως το Σέσκλο κατά τη Μέση Νεολιθική Περίοδο είχε «πεντακόσια τουλάχιστον έως οχτακόσια σπίτια.»  

Μιλώντας για το Σέσκλο της Μέσης Νεολιθικής στη σελίδα 111 συμπεραίνει πως: « … ένα επίπεδο σχεδόν αστικό είχε πιθανότατα επιτευχθεί σε ευρωπαϊκό έδαφος [...]  πρωιμότερα από όσο υπολογίζαμε μέχρι τώρα.»

Η επισήμανση (bold γράμματα) είναι δική μας.

Χαλίλ Γκιμπράν, Ο πόνος

Χαλίλ Γκιμπράν, Ο πόνος 

Ο πόνος σας είναι το σπάσιμο του οστράκου που περικλείει τη γνώση σας.

Όπως το τσόφλι του καρπού πρέπει να σπάσει, για να βγει η καρδιά του στο φως του ήλιου,

έτσι κι εσείς πρέπει να γνωρίσετε τον πόνο.

Κι αν μπορούσατε να κρατάτε στην καρδιά σας το θαυμασμό για τα καθημερινά θαύματα της ζωής σας, ο πόνος δε θα σας φαινόταν λιγότερο θαυμαστός από τη χαρά σας.

Και θα δεχόσαστε τις εποχές της καρδιάς σας, όπως δέχεστε από πάντα 

τις εποχές που περνούν πάνω από τα χωράφια σας.

Και θα παρατηρούσατε με ηρεμία τους χειμώνες της θλίψης σας.

Πολλούς από τους πόνους σας τους διαλέγετε μονάχοι.

Είναι το πικρό φάρμακο που μ' αυτό ο γιατρός που είναι μέσα σας 

θεραπεύει τον άρρωστο εαυτό σας.

Γι' αυτό, να εμπιστεύεστε το γιατρό, και να πίνετε το φάρμακό του, σιωπηλά και ήρεμα.

Γιατί το χέρι του, αν και βαρύ και σκληρό, οδηγείται από το τρυφερό χέρι του Αόρατου,

Και η κούπα που σας δίνει, μ' όλο που καίει τα χείλη σας, είναι φτιαγμένη από τον πηλό

που ο μεγάλος Αγγειοπλάστης μούσκεψε με τα δικά του άγια δάκρυα.

Χαλίλ Γκιμπράν, Ο κήπος του προφήτη, από τις εκδόσεις Μπουκουμάνη (1974), σελ. 64

Στα ανίψια μου.

Γιατί οι άνθρωποι δεν κάνουν σταθερές φιλίες;

Γύρω από το συγκεκριμένο ερώτημα θέλω από εφτά έως δέκα απαντήσεις. Τις απαντήσεις θέλω να μου τις δώσετε από την προσωπική σας εμπειρία, από αυτά που έχετε διαβάσει, από τις συζητήσεις που μπορείτε να κάνετε με τους γονείς σας, τη θεία σας, τους παππούδες -γιαγιάδες. Τη δουλειά αυτή μπορείτε να την κάνετε μαζί ή ξεχωριστά. 

Θέλω από τώρα να ασχοληθούμε με ζητήματα όπως η φιλία,  η αλήθεια, το άγχος, η αγάπη, οι σχέσεις, ο άνθρωπος, η φύση. Θα μας βοηθήσουν και οι συζητήσεις και οι αναφορές σε βιβλία και αυτό που πιστεύουμε μέσα μας και νιώθουμε ως σωστότερο. Σκοπός των εργασιών και αυτών των θεμάτων είναι να γινόμαστε όλοι λίγο σοφότεροι, να μαθαίνουμε καλύτερα τη ζωή και τους ανθρώπους, να βελτιώνουμε τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τους άλλους (είτε αυτός είναι φίλος είτε είναι συγγενής) και να γίνεστε εσείς καλύτεροι στην έκθεση. 

Καλό είναι να γράφετε τις απαντήσεις σας σε τετράδιο, αλλά και στο blog. Αυτά όμως θα τα δούμε στην πορεία. Στις 10 Νοέμβρη θα επικοινωνήσουμε και θα μου πείτε που έχετε φτάσει. Εάν θέλετε κι εσείς, τα μαθήματα άρχισαν από τώρα. 

Σύνοψη ΕΛΠ 10 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

 Πολιτισμός 

· Το σύνολο της ανθρώπινης δημιουργίας μιας κοινωνίας

· Συνεχής διαδικασία διαμόρφωσης και τελειοποίησης των κοινωνικών

· θεσμών και ηθών

· Βαθμίδα πνευματικής προόδου. Επίτευγμα και εξέλιξη

· επιστημονικοτεχνολογική.

· Ενιαίο πρότυπο συμπεριφοράς



Κουλτούρα

· Υψηλή πνευματική παιδεία

· Η νοοτροπία, τα ήθη και οι τέχνες μιας κοινότητας, μιας φυλής ή ενός

· έθνους ολόκληρου.

· Το σύνολο της ανθρώπινης δημιουργίας μιας κοινωνίας



Εθνοκεντρισμός

· Η τάση να αξιολογούνται άλλα έθνη με γνώμονα τους κανόνες και τις αξίες του έθνους στο οποίο ανήκουμε. Η προβολή της ανωτερότητας ενός έθνους και η τάση ανάδειξης των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του.




Σχετικισμός πολιτισμικός



· Θεωρία σύμφωνα με την οποία η ανθρώπινη γνώση είναι σχετική

· (όπως σχετικές και μεταβαλλόμενες είναι και οι ηθικές, κοινωνικές

· κτλ. αξίες) 



Πολιτισμικός σχετικισμός



· Δεν μπορούν να τεθούν σταθερά κριτήρια εξέτασης των πολιτισμών.



· Κάθε πολιτισμός έχει την αξία του και τα ιδιαίτερα πολιτισμικά του

· χαρακτηριστικά.



Εθνικισμός 

· Η αποκλειστική προσήλωση στα εθνικά ιδεώδη με ταυτόχρονη περιφρόνηση των άλλων εθνών Η πίστη στη φυλετική ανωτερότητα και στην ξεχωριστή θέση ενός έθνους. Η πεποίθηση αυτή δημιούργησε την τάση της αποβολής των θεωρούμενων ξενόφερτων στοιχείων και την ανάδειξη της ιδιαίτερης πολιτισμικής ταυτότητας ενός λαού.



Εξελικτισμός

· Η θεωρία πως η ανθρωπότητα ακολουθεί μια μονόδρομη πορεία από την αγριότητα στον πολιτισμό



Ρατσισμός

· Η διάκριση των ανθρώπων σε ανώτερους και κατώτερους ανάλογα με τη φυλετική τους καταγωγή. Η θεωρία αυτή πρεσβεύει την κατωτερότητα ορισμένων φυλών και υποστηρίζει τη μεροληπτική συμπεριφορά απέναντί τους. Η θεωρία ακολουθήθηκε από σχετικές κατατάξεις, όπου στην κορυφή της ιεραρχικής κλίμακας τοποθετείται ο λευκός Ευρωπαίος. 



Πολιτιστική ταυτότητα

· Το σύνολο των πολιτιστικών χαρακτηριστικών (ήθη, έθιμα, γλώσσα, τέχνες, ιδέες) που υπογραμμίζουν τη μοναδικότητα και το χαρακτήρα ενός συνόλου, μιας τάξης, ενός έθνους. Κατά τον Levi – Strauss, όμως, η πολιτισμική ταυτότητα είναι δυναμική έννοια που ενσωματώνει μια διαρκώς μεταβαλλόμενη ποικιλία ετερόκλητων στοιχείων. 



Πολυπολιτισμικότητα

· Η έννοια της πολυπολιτισμικότητας προβάλλει την αξία κάθε ομάδας και κάθε πολιτισμικής παράδοσης. Η συμβολή όλων των πολιτισμών προσφέρει μια ποικιλία και συνεισφέρει στη διαμόρφωση μιας παγκόσμιας πολιτισμικής κληρονομιάς που πλουτίζει τον ανθρώπινο πολιτισμό. 




Μαζική κουλτούρα 


· Η έννοια προσδιορίζει το σύνολο των πολιτιστικών προϊόντων που προσφέρονται στην ολότητα των ανθρώπων. Χρησιμοποιείται συνήθως για να προσδιορίσει αρνητικά το επίπεδο και την ουσία της παρεχόμενης κουλτούρας στις λαϊκές μάζες. Τόσο από συντηρητικούς όσο και από αριστερούς διανοητές καλλιεργήθηκε η ιδέα της κρίσης του πολιτισμού. Η συντηρητική παράταξη πρεσβεύει πως η μαζική κουλτούρα υπονομεύει τις κοινωνικές και πολιτισμικές ιεραρχίες, ενώ η αριστερή διανόηση την επέκρινε, γιατί θεωρούσε πως αποπροσανατολίζει ιδεολογικά το κοινωνικό σύνολο προβάλλοντας αντιλήψεις και αξίες που νομιμοποιούν τις κοινωνικές ανισότητες του καπιταλισμού.



Μαζική κοινωνία



· Τα εξαστισμένα λαϊκά στρώματα και το εξισωτικό –δημοκρατικό πνεύμα των διεκδικήσεών τους. 



Πολιτισμικός ιμπεριαλισμός


· Η εξάπλωση του πολιτισμού και των πολιτιστικών προϊόντων της χώρας που κυριαρχεί πολιτικά και οικονομικά. Η πληθωρική παραγωγή της αμερικανικής μαζικής κουλτούρας – κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές σειρές, μουσική – συντελεί στην ομογενοποίηση του πολιτισμού και απειλεί την πολιτιστική ταυτότητα λαών ασθενέστερων οικονομικά.



Πολιτισμικός πλουραλισμός

· Η σύγχρονη κοινωνία είναι κοινωνία πλουραλιστική πολιτικά και πολιτισμικά (προοδευτικός εξελικτισμός). Η ποικιλία των πολιτιστικών προϊόντων που απευθύνονται στο κοινό είναι μεγάλη και καλύπτει διαφορετικά γούστα και επιλογές. Διαφορετικές ομάδες κοινού επιλέγουν διαφορετικές μορφές κουλτούρας, διαφορετικού ποιοτικού επιπέδου, ισότιμης, όμως, αξίας αφού ικανοποιούν τις ανάγκες των ομάδων που τις καταναλώνουν.


Δημοφιλής κουλτούρα

· Η κουλτούρα που έχει απήχηση στο ευρύ κοινό. Ο νέος όρος εξυπηρετεί την αντικατάσταση του υποτιμητικού όρου μαζική κουλτούρα και υπογραμμίζει το θετικό ρόλο της κουλτούρας στην ανάπτυξη της προσωπικότητας των καταναλωτών της και στην προαγωγή της δημιουργικότητας και της αυτοέκφρασής τους. 



Πολιτισμική βιομηχανία

· Η μαζική παραγωγή πολιτισμικών προϊόντων που έχει ως φορείς της τα Μ.Μ.Ε. και τις εκδοτικές, δισκογραφικές, κινηματογραφικές και διαφημιστικές εταιρείες. 



Υψηλή τέχνη

· Η λεγόμενη υψηλή τέχνη θεωρήθηκε πως περιλαμβάνει όλα εκείνα τα έργα και είδη τέχνης που περιλαμβάνουν μία διαχρονική καλλιτεχνική αξία. Στην πραγματικότητα προκύπτει πως η υψηλή τέχνη δεν είναι παρά η τέχνη μίας κοινωνικής ελίτ και ο σκοπός της καθιέρωσής της είναι η νομιμοποίηση αυτής της τάξης έναντι των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Οι υποστηρικτές της υψηλής τέχνης την αντιπαρέβαλαν με τη μαζική κουλτούρα για να αποδείξουν την ανωτερότητά της και να υπογραμμίσουν τα διακριτικά της στοιχεία.

ΕΠΟ 31 Η συμβολή του Γαλιλαίου στην υποστήριξη του ηλιοκεντρικού μοντέλου

 

Με τη χρήση τηλεσκοπίου o Γαλιλαίος παρατήρησε τις φάσεις της Αφροδίτης, επιβεβαιώνοντας την περιφορά του πλανήτη γύρω από τον ήλιο. Παρατήρησε, ακόμη, τέσσερις από τους δορυφόρους του Δία κι έτσι είχε τη δυνατότητα να εξουδετερώσει το επιχείρημα των πτολεμαϊκών εναντίον του Κοπέρνικου, καθώς αμφισβητούσαν την κίνηση της Γης και ζητούσαν από αυτόν να εξηγήσει με ποιον τρόπο η Σελήνη παραμένει κοντά στη Γη.  Πέρα από τις αστρονομικές του παρατηρήσεις οι έρευνές του στη μηχανική και η ανατροπή πολλών από τις θέσεις του Αριστοτέλη για την κίνηση συνέβαλαν στην υπεράσπιση της κοπερνίκειας θεωρίας έναντι των επιχειρημάτων των πτολεμαϊκών που δεν μπορούσαν να κατανοήσουν πως μπορεί να συμβιβάζεται η κυκλική κίνηση της γης γύρω από το κέντρο της με την παρατηρούμενη σταθερή σχέση των αντικειμένων με την επιφάνειά της, ακόμα κι όταν αυτά πέφτουν από ένα υψηλό σημείο («επιχείρημα του πύργου»

ΔΗΜΟΨΗΦΙΣΜΑΤΙΚΑ

Μπογδανολογώντας και μπουσδουκίζοντας, άρχισα τους πρετεντερισμούς. Άνοιξα το παράθυρο … αστραπές και βροντές, αχτίδα φωτός πουθενά. Ήμουν σίγουρος για το ναι. Μην τρέμης ακούστηκε μια φωνή. Έπεσα για ύπνο.  Το πρωί έτρεξα στο super market να προμηθευτώ τρόφιμα.  Είχε τρομερές προσφορές στους χυμούς και τα μαλακτικά, ήμουν Βαρεμένος και από την ζέστη, κι έτσι πήρα χυμούς, μαλακτικά  και … ένα πακέτο μακαρόνια. Το απόγευμα αδωνίστηκα διαβάζοντας Θουκυδίδη, 10 κιλά βιβλία σε τιμή 25 ευρώ. Ήμουν ακόμη υπέρ του ναι γιατί δε μου άρεσαν οι λαπαβίτσες στα ΑΤΜ, δυο τσίπρα όμως ήταν αρκετά, για να ταχθώ με την πλευρά του όχι. Πέμπτη βράδυ είδα περίεργα όνειρα: Έτρεχα στις σκάλες και κατρουγκαλίστηκα, βγαίνω στο δρόμο γλιστράω σε μια μπανανόφλουδα και έφαγα μια σαράφογλου, που σαν να ήταν αλήθεια, γιατί πονούσε και άρχισα να κλέων με το που ξύπνησα. Πάλι κοιμήθηκα, πάλι περίεργα όνειρα: Η Ραχήλ είχε ψήσει τον Παντελίδη να πει στη συναυλία του Όχι το «Δεν ταιριάζετε σου λέω», ενώ το πρόγραμμα θα έκλεινε ο Γαϊτάνος με 2 εκκλησιαστικούς ύμνους του Πάσχα.  Στραβοκοιμήθηκα, στραβοξύπνησα, ήμουν εντελώς κουτσουμπιασμένος, είπα να ψηφίσω άκυρο. Για να συνέλθω πήρα την μεγάλη μπάλα κι έκανα ασκήσεις Πιλάτο, πλέον με κέρδιζε η ιδέα της αποχής. Λίγο τα μακαρόνια με κιμά που έφαγα το μεσημέρι, λίγο οι λαπαβίτσες στα ΑΤΜ σκέφτηκα να το βράδυ να πάω να πιω καφετζόπουλο, αλλά τελικά έκατσα να κάνω Πιλάτο. Το Σάββατο ήμουν πεπεισμένος για τη δημιουργική ασάφεια του δημοψηφίσματος και δεν ταξίδεψα στη Μακρακώμη να ψηφίσω.   Πέρασε το Σάββατο, ήρθε η Κυριακή, εντυπωσιακή νίκη του Όχι. Πρώτος μίλησε ο Γιάνης, βγήκε με μια απλή μπλούζα, γιατί τα πουκάμισά του από τα πολλά πήγαινε –έλα στην Ευρώπη είχαν τσακαλωθεί. Την επόμενη μέρα έμαθα πως μάλλον τον βαρούφηξε η ιστορία.  Μετά το γενναίο όχι ο Τσίπρας ήταν το μεγάλο αφεντικό. Στην πολύωρη συνεδρίαση με τους άλλους πολιτικούς αρχηγούς αποφασίστηκε σχεδόν ομόφωνα να προχωρήσουν στο ναι.

(ΕΠΟ 10 Συνοπτική Ύλη)Oι κυριότερες αλλαγές στο κοινωνικό τοπίο της Ευρώπης κατά την πρώιμη νεότερη περίοδο σε σχέση με τα χρόνια του Μεσαίωνα

Από τον 10^ο αιώνα και έπειτα, η φεουδαρχία αποτελούσε την κυρίαρχη τάξη πραγμάτων, στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. Σε μια εποχή όπου η βία και οι συγκρούσεις συνιστούσαν τον κανόνα στην καθημερινότητα των λαών, η αβεβαιότητα και η ανασφάλεια ενίσχυαν τη σύναψη δεσμών υποτέλειας εξάρτησης ανθρώπου από άνθρωπο, που ξεκινούσε από την κορυφή και έφτανε ως τη βάση της κοινωνικής ιεραρχίας.

Κατά το φεουδαρχικό σύστημα η γη χωριζόταν σε δύο μέρη, ένα μικρότερο κομμάτι, την προστατευμένη περιοχή του άρχοντα που καλλιεργούσαν δούλοι, υπηρέτες και έπειτα εξαρτημένοι χωρικοί, οι δουλοπάροικοι, καθώς και από ένα μεγαλύτερο που αποτελούνταν από τα κτήματα των χωρικών, οι οποίοι υποβάλλονταν σε υποχρεώσεις, όπως η αγροτική εργασία στα κτήματα του άρχοντα. Γενικός σκοπός ήταν η εξασφάλιση της αυτάρκειας της περιοχής, η πλήρης απασχόληση και η εσωτερική ισορροπία του φέουδου. Από τον 13^ο αιώνα το σύστημα παρουσίασε αλλαγές, με κυριότερη την απελευθέρωση των δουλοπάροικων, οι οποίοι κατέβαλλαν ένα ενοίκιο σε νομίσματα για το χωράφι που καλλιεργούσαν, ενώ προηγουμένως ήταν υποχρεωμένοι να προσκομίζουν αποκλειστικά τέλη μόνο σε είδος.

Η δημογραφική κρίση των ετών 1350 – 1450 δεν εμπόδισε τις εξελίξεις. Αν και περιορίστηκαν οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις, η πληθυσμιακή συρρίκνωση είχε σαν αποτέλεσμα τη μειωμένη προσφορά αγροτικής εργασίας σε σχέση με τη ζήτηση. Έτσι οι χωρικοί μπόρεσαν να διεκδικήσουν καλύτερες συνθήκες εργασίας και μείωση των φεουδαρχικών τελών που κατέβαλλαν στους άρχοντες. Σταδιακά η εξάρτηση των αγροτών έγινε μικρότερη, ενώ η δουλοπαροικία παραχώρησε τη θέση της στην ελευθερία, στις περιοχές δυτικά του Έλβα ποταμού.

Το πέρασμα των χρόνων και η ανακάλυψη του νέου κόσμου ενίσχυσε το μετασχηματισμό της κοινωνίας. Οι απαιτήσεις του εμπορίου σε συνδυασμό με την εξόρυξη πολύτιμων μετάλλων προώθησαν την νομισματική επανάσταση, που από τις πόλεις εξαπλώθηκε και στην ύπαιθρο. Οι χωρικοί με δική τους πρωτοβουλία ή εξωθημένοι από τον αφέντη τους κατάφεραν να μετατρέψουν σε χρήματα τα τέλη που προηγουμένως κατέβαλλαν σε είδος, μεταβάλλοντας έτσι, τη σχέση εξάρτησης που είχαν με τον κυρίαρχο γαιοκτήμονα. Τα οικονομικά χρέη και οι περίοδοι σιτοδείας έφεραν πολλούς χωρικούς στο σημείο να οδηγηθούν σε μορφές δανεισμού και να υποθηκεύσουν τη γη τους, η οποία συχνά περνούσε στα χέρια των πιστωτών τους. Κάποιοι από τους πιστωτές, προέρχονταν από την παραδοσιακή αριστοκρατία γης, αλλά πολλοί και από τις πόλεις. Εκπροσωπούσαν την αστική τάξη που άκμαζε με την πρόοδο του εμπορίου, την ανακάλυψη του νέου κόσμου και την ανάπτυξη των οικονομικών συναλλαγών. Έτσι, αρκετοί άνθρωποι της πόλης απέκτησαν μεγάλες εκτάσεις γης, η κατοχή της οποίας αποτέλεσε σύμβολο κοινωνικής επιτυχίας προετοιμάζοντας την πρόσβαση τους στην τάξη των ευγενών.

Γενικότερα, η αστική τάξη πλουτίζοντας από το εμπόριο, ενίσχυσε με διαφορετικούς τρόπους τη θέση της απέναντι στην παλαιά αριστοκρατία της γης. Προχώρησε στην ενοικίαση αγροτικών εκτάσεων, διαχειρίσθηκε αριστοκρατικές και εκκλησιαστικές περιουσίες, προέβη σε αγορές κτημάτων και φεουδαρχικών γαιών. Πέρασε στην ευγενική τάξη μέσω επιγαμιών με γόνους αριστοκρατικής καταγωγής και απέκτησε σημαντικά αξιώματα στη διοίκηση και το δικαστικό σώμα. Ακόμη, οι αστοί της πόλης, χρηματοδότησαν την εκπαίδευση και συνέβαλλαν στην ίδρυση πανεπιστημίων, τα οποία προετοίμαζαν την πρόσβαση σε δικανικά και ιατρικά επαγγέλματα.

Οι θρησκευτικές εξελίξεις που σημειώθηκαν στην Ευρώπη στις αρχές του 16^ου αιώνα επηρέασαν σημαντικά τη μεταβολή των θεσμών. Η δύναμη του Πάπα άρχισε πια να αμφισβητείται. Η Εκκλησία στην Ευρώπη μέχρι τότε είχε αποκτήσει μεγάλη εξουσία. Πολλοί επίσκοποι μάλιστα, ανήκαν στους κόλπους της αριστοκρατίας και βρίσκονταν μεταξύ των αρχών που διεύθυναν το βασίλειο. Στην Αγία αυτοκρατορία της Ρώμης, πολλοί από αυτούς έγιναν και ηγεμόνες. Ο ιερός λόγος ήταν πάνω από όλα, ενώ τα συγχωροχάρτια αποτέλεσαν, ένα ακριβοπληρωμένο εισιτήριο για να μπορέσουν οι έχοντες να κερδίσουν μια θέση στον παράδεισο. Η αντίδραση, ήρθε από τον Λούθηρο, ο οποίος μετέφρασε την Βίβλο. Αν και δεν ήταν η μοναδική ούτε και η καλύτερη μετάφρασή της, διαδόθηκε σε όλη τη Γερμανία με τη βοήθεια της τυπογραφίας, ανακάλυψης των τελευταίων χρόνων. Τη διάδοση της Βίβλου βέβαια, διευκόλυνε και η επέκταση της εκπαίδευσης, αν και η μόρφωση, θεωρούνταν ακόμη, προνόμιο κυρίως των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων.

Ο Λούθηρος αντέδρασε έντονα απέναντι στα συγχωροχάρτια και διακήρυξε, ότι κανείς δεν μπορεί να λάβει τη Θεία Χάρη με ανθρώπινα έργα καθώς η ψυχή μπορεί να σωθεί μέσω της πίστης και της ανάγνωσης της Βίβλου. Παράλληλα, το 1523, αποφάνθηκε, ότι το σύνολο των πιστών είχε δικαίωμα να κρίνει τα ζητήματα πίστεως και να εκλέγει τους ιερείς του. Οι ιερείς άρχισαν να δίδουν πλέον, ιδιαίτερη σημασία στην πνευματική τους καλλιέργεια και μόρφωση, ενώ η απόσταση μεταξύ κληρικών και πιστών μειώθηκε αισθητά. Σταδιακά ο Πάπας είχε να αντιμετωπίσει, πλήθος συγκρούσεων με ηγεμόνες, ήδη από τα τέλη του 14^ου αιώνα, με συνέπεια η πολιτική θεωρία της εποχής να επικεντρωθεί στις ορθές σχέσεις εκκλησίας και κράτους με την πλάστιγγα να γέρνει προοδευτικά προς την πλευρά αυτών που θεωρούσαν τις κοσμικές κυβερνήσεις, ως τους πραγματικούς φορείς της νόμιμης εξουσίας.

Παράλληλα, ήδη, πριν από τον 15^ο αιώνα, σημειώθηκε επέκταση της παιδείας – εκπαίδευσης, η γραφή εξαπλώθηκε, ενώ η ανακάλυψη της τυπογραφίας συνέβαλε καθοριστικά στην διάδοση ουμανιστικών σκέψεων. Η ανώτατη εκπαίδευση γνώρισε μεγάλη άνοδο, μάλιστα στις αρχές του 16^ου αιώνα, υπήρχαν περισσότερα από πενήντα πανεπιστήμια στην Ευρώπη και τον επόμενο αιώνα ιδρύθηκαν ακόμη περισσότερα.

Σύνοψη ΕΛΠ 30, ΚΕΦ. 1, ΕΠΤΑΝΗΣΙΑΚΉ ΠΟΙΗΣΗ

Η Επτανησιακή ποίηση του 19ου αιώνα




Η ενετική κυριαρχία εμπόδισε της ανάπτυξη της Οθωμανικής κυριαρχίας στα Ιόνια νησιά και επέτρεψε την πνευματική τους πρόοδο. Οι Επτανήσιοι που προέρχονταν από τις ευκατάστατες τάξεις δημιούργησαν το έργο τους έχοντας επαφές με τη Δυτική Ευρώπη και τα ρεύματα και τις ιδεολογίες που επικρατούσαν. Πέρα από την ποίηση στα Επτάνησα αναπτύχθηκαν και τα άλλα είδη λόγου, όπως το θέατρο, η αυτοβιογραφία, τα απομνημονεύματα και οι κριτικές μελέτες. Με σημείο αναφοράς το Σολωμό διακρίνουμε τέσσερις ομάδες ποιητών: α) οι προσολωμικοί είναι αυτοί που προηγήθηκαν του μεγάλου ποιητή και έγραψαν πολιτικοκοινωνικά (σάτιρες – πατριωτικά τραγούδια) και αρκαδικά ποιήματα (φύση –έρωτας) β) οι σολωμικοί που έζησαν την εποχή του Σολωμού και επηρεάστηκαν από αυτόν γ) οι μετασολωμικοί που επιδόθηκαν περισσότερο σε μεταφράσεις και δ) οι εξωσολωμικοί, όπως ο Κάλβος και ο Βαλαωρίτης που δεν επηρεάστηκαν τόσο από το Ζακυνθινό ποιητή. Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ακόμη στην ενασχόλησή μας με την Επτανησιακή ποίηση του 19ου αιώνα τους ελάσσονες και τους επιγόνους ποιητές. Η Επτανησιακή ξεχωρίζει από τη σύγχρονή της Αθηναϊκή σχολή ως προς τη γλώσσα περισσότερο και τους στόχους. Τα καλλιτεχνικά ρεύματα που επηρέασαν του επτανήσιους και κατόρθωσαν να τα συνδυάσουν στην ποίησή τους είναι ο νεοκλασικισμός και ο ρομαντισμός. Είναι ακόμη δεμένοι με την ντόπια παράδοση και την κρητική λογοτεχνία. Ο ιδεαλισμός και το κίνημα του Διαφωτισμού επιδρά στη σκέψη τους. Το ενδιαφέρον της σχολής εστιάζεται σε θέματα σχετικά με την πατρίδα, τη θρησκεία και τη γυναίκα.



· Επτανησιακή σχολή: Το σύνολο των αξιόλογων Επτανήσιων λογοτεχνών που έζησαν και δημιούργησαν κατά τον 19ο αιώνα.



· Προσολωμικοί ποιητές: Οι ποιητές που προηγήθηκαν του Σολωμού και έγραψαν πολιτικοκοινωνικά και αρκαδικά ποιήματα



· Σολωμικοί ποιητές: Οι ποιητές που έζησαν την εποχή του Σολωμού και επηρεάστηκαν από αυτόν.



· Μετασολωμικοί ποιητές: Οι ποιητές που έζησαν μετά το Σολωμό και επιδόθηκαν κυρίως σε μεταφράσεις αρχαίων Ελλήνων και συγχρόνων Ευρωπαίων λογοτεχνών.



· Εξωσολωμικοί ποιητές: Οι σύγχρονοι του Σολωμού που δεν επηρεάστηκαν από το μεγάλο ποιητή.



· Νεοκλασικισμός: Πνευματική τάση που εμφανίστηκε στη λογοτεχνία και τις άλλες τέχνες την εποχή της αναγέννησης και του διαφωτισμού με κύρια γνωρίσματα την ισορροπία της σύνθεσης, την αρτιότητα της έκφρασης, τη σαφήνεια, το θαυμασμό της αρχαιότητας και την εκμετάλλευση κλασικών σχημάτων λόγου, όπως η παρομοίωση και η μετωνυμία.



· Ρομαντισμός: Ο ρομαντισμός - που αποτελεί εξέλιξη του προρομαντισμού - εμφανίζεται στην Ευρώπη από τις αρχές του 19ου αιώνα ως αντίδραση στον κλασικισμό, στηρίζεται στη δημιουργική φαντασία, στη μορφική ελευθερία, στο έντονο συναίσθημα που ρέπει στη μελαγχολία και στην τάση για φυγή και στην πεισιθάνατη στάση απέναντι στη ζωή.







1. Ποιες ήταν οι συνέπειες της ενετικής κυριαρχίας;



Καταρχάς, εμποδίστηκε η Οθωμανική κυριαρχία στα νησιά αυτά. Έπειτα, τα νησιά ανέπτυξαν στενές επαφές με τη Δύση και αναπτύχθηκαν οικονομικά.



2. Ποια τα στάδια μετάβασης από την ενετική στην Αγγλική κυριαρχία και τελικά στην ένωση με την Ελλάδα;



Πρώτα, έχουμε την εγκατάσταση των Γάλλων δημοκρατικών το 1797 και την κατάλυση της ενετικής κυριαρχίας. Το 1798 –99 ο συμμαχικός ρωσοτουρκικός στόλος καταλαμβάνει τα νησιά και σχηματίζεται αυτόνομο κράτος με την κυριαρχία των Οθωμανών. Το 1807 προσαρτήθηκαν στη Γαλλική αυτοκρατορία, αλλά από το 1808 έως το 1814 οι Άγγλοι πέτυχαν σταδιακά να καταλάβουν όλα τα νησιά του Ιονίου. Από το 1815 τα Επτάνησα παραχωρήθηκαν στην Αγγλία ως ανεξάρτητο κράτος, το 1864 όμως οι Επτανήσιοι κέρδισαν πραγματικά την ελευθερία τους στην ένωση των Ιονίων νησιών με την Ελλάδα με συνθήκη που υπογράφηκε στο Λονδίνο το 1863.



3. Από ποιες τάξεις προέρχονταν οι Επτανήσιοι ποιητές και ποιες οι πνευματικές επιρροές τους;



Στην πλειοψηφία τους προέρχονταν από τις τάξεις ευγενών και των αστών, γιατί αυτοί είχαν τη δυνατότητα υψηλής μόρφωσης, ενώ μπορούσαν αποκλειστικά να αφοσιωθούν στα γράμματα (η οικονομική τους κατάσταση το επέτρεπε). Ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση διαμόρφωσαν σε μεγάλο βαθμό τη σκέψη τους.



4. Ποιες ήταν οι πνευματικές συνθήκες στα Επτάνησα την εποχή της τουρκοκρατίας στον ελληνικό χώρο;



Οι πνευματικές συνθήκες στα Επτάνησα ευνόησαν την πρόοδο των γραμμάτων και του λόγου και είναι οι ακόλουθες:

- Πνευματικές επαφές με τις πόλεις τις Ιταλίας

- Λειτούργησαν ιδιωτικά και δημόσια εκπαιδευτήρια (στόχος της παιδείας η διατήρηση της ιστορικής συνέχειας και της εθνικής ιδέας με την ίδρυση επιπλέον τοπικών φιλολογικών και επιστημονικών εταιρειών - Ακαδημίες- )

- Τροφοδοτήθηκε η επτανησιακή πολιτιστική ζωή απ’ την πλούσια κρητική πνευματική παράδοση (ύστερα από την κατάληψη της Κρήτης το 1669 και την μετακίνηση πολλών Κρητικών στα Επτάνησα).

- Οι απόγονοι μεγάλων οικογενειών (πολλοί απ’ αυτούς λογοτέχνες) σπούδασαν σε ιταλικές πόλεις (18ος και 19ος αιώνας)

- Λειτούργησαν ανώτερες σχολές (κατά την περίοδο της Επτανήσου Πολιτείας )

- Ιδρύθηκε στην Κέρκυρα η Ιόνιος Ακαδημίας που διέδωσε τις ιδέες του Διαφωτισμού και έφερε στη επιφάνεια αρχαίες ελληνικές αξίες.

- Δυτικές και ανατολικές επιρροές αναμείχθηκαν.

- Υιοθετήθηκαν ευρωπαϊκοί θεσμοί και ήθη.

- Διατηρήθηκε η ορθόδοξη πίστη και η εθνική συνείδηση.

- Λειτούργησαν τα πρώτα τυπογραφεία τον 19ο αιώνα

- Κέντρα της πνευματικής και λογοτεχνικής κίνησης ήταν η Κέρκυρα και η Ζάκυνθος.

- Αναζητήθηκε (κατά την περίοδο της Αγγλικής Προστασίας) νέα πολιτιστική ταυτότητα με συνδυασμό δυτικών ιδεών και τοπικής αλλά και ευρύτερης ελληνικής παράδοσης με στόχο την καλλιέργεια μιας νέας ελληνικής λογοτεχνίας



5. Ποια λογοτεχνικά είδη καλλιεργήθηκαν στα Επτάνησα πέρα από την ποίηση;

Καλλιεργήθηκαν επίσης και είδη της πεζογραφίας όπως :



- ιστορικά αφηγήματα

- χρονογραφίες

- αυτοβιογραφία (Ελισάβετ Μουτζά-Μαρτινέγκου)

- απομνημονεύματα

- κριτικά δοκίμια

- φιλολογικές και αισθητικές μελέτες (Διάλογος Δ. Σολωμού, Προλεγόμενα Πολυλά)

- θεατρικό έργο (Ρούσμελης, Γουζέλης, Ζαμπέλιος)

- μεταφράσεις (Πολυλάς)



6. Τι χαρακτηρίζει τους προσολωμικούς ποιητές; Πότε και που έδρασαν;



Κυρίως στη Ζάκυνθο εντοπίζονται τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου έως την πρώτη εικοσαετία του 19ου αιώνα. Ξεχωρίζουν ο Στέφανος Ξανθόπουλος, ο Νικόλαος Κουτούζης και ο Αντώνιος Μαρτελάος. Χρησιμοποίησαν μια μικτή δημοτική γλώσσα και έγραψαν ποιήματα α) κοινωνικοπολιτικού περιεχομένου (πατριωτικά τραγούδια, πολεμικά άσματα, κοινωνικές σάτιρες). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ποιήματα που γράφτηκαν με αφορμή την έλευση των Γάλλων δημοκρατικών στα Επτάνησα που απηχούν τις φιλελεύθερες ιδέες του διαφωτισμού. β) αρκαδικά. (Η αρκαδική ποίηση εκφράζει τη νοσταλγία ενός ειδυλλιακού τόπου - της αρχαίας Αρκαδίας, όπου οι άνθρωποι ζουν αμέριμνα αφοσιωμένοι στον έρωτα και το κρασί).



7. Τι γνωρίζετε για τους Σολωμικούς ποιητές;



Σολωμικοί ποιητές ονομάζονται οι Επτανήσιοι ποιητές (συνομήλικοι και νεότεροι του Σολωμού) που επηρεάστηκαν από το μεγάλο ποιητή. Ξεχωρίζουν οι :

- Αντώνιος Μάτεσης : ασχολήθηκε με το κοινωνικό δράμα και με λυρικά και σατυρικά ποιήματα.

- Γεώργιος Τερτσέτης : προσπάθησε για την επικράτηση της δημοτικής γλώσσας στην ελληνική λογοτεχνία. Έγραψε μεγάλα ποιήματα που εμπνέονταν από την επανάσταση και την ελληνική αρχαιότητα. Επηρεάζεται από την τεχνική και τη γλώσσα του δημοτικού τραγουδιού.

- Ιούλιος Τυπάλδος : λυρικός και μυστικοπαθής που ακολουθεί πιστά το σολωμικό πρότυπο στα μικρής έκτασης ποιήματά του, ενώ μεταφράζει τα 12 πρώτα άσματα της Ελευθερωμένης Ιερουσαλήμ του Torquato Tasso. Η τεχνική και η γλώσσα του δημοτικού τραγουδιού ασκεί σημαντική επιρροή στο έργο του.

- Γεράσιμος Μαρκοράς : γνωστός για το επικολυρικό του ποίημα ¨Ο όρκος¨

- Ιάκωβος Πολυλάς : έγραψε λίγα ποιήματα και πεζά αλλά έγραψε αξιόλογες μεταφράσεις των ομηρικών επών, ενώ ήταν κι ο πρώτος εκδότης των σολωμικών έργων.





8. Με τι ασχολήθηκαν περισσότερο οι μετασολωμικοί ποιητές και ποιοι είναι;



Επηρεασμένοι από τις κριτικές απόψεις του Πολυλά συνεχίζουν το μεταφραστικό του σχέδιο αποδίδοντας στην ελληνική γλώσσα ποιητικά κείμενα της αρχαίας ελληνικής και της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας έχοντας σα στόχο να εμπλουτίσουν την ελληνική λογοτεχνία. Κέντρο είναι η Κέρκυρα και κυριότεροι εκπρόσωποι είναι ο Χρυσομάλλης, ο Καλοσγούρος και ο Κογεβίνας.





9. Ποιοι είναι οι εξωσολωμικοί ποιητές και τι τους χαρακτηρίζει;



Είναι ο Κάλβος, ο Βαλαωρίτης και ο Λασκαράτος.

Ο Κάλβος είναι ο «διαμεσολαβητής» ανάμεσα στην Επτανησιακή και την Αθηναϊκή λογοτεχνία, είναι μια ιδιαίτερη ποιητική μορφή αντλεί τα θέματά του απ’ την ιστορική παράδοση της Επτανήσου και από τα γεγονότα του Αγώνα, η γλώσσα του είναι ιδιότυπη (ένα κράμα δημοτικής και λόγιων εκφράσεων), η ποίησή του έχει αρκετά λυρικές εικόνες.

Η ποίησή του Βαλαωρίτη δέχθηκε τις επιρροές του Γαλλικού ρομαντισμού. Μέσα από τα ποιήματά του - τα περισσότερα έχουν σχέση με τον αγώνα -ήθελε να τονώσει το πατριωτικό αίσθημα και την εθνική αυτογνωσία των Ελλήνων.

Ο Λασκαράτος καταγράφει και σατιρίζει χωρίς φόβο τα ήθη και τις προλήψεις της εποχής του μέσα από ποιήματα, αφηγήματα και δοκίμια.









10. Ποιοι είναι οι ελάσσονες ποιητές και ποιοι οι επίγονοι;



Ελάσσονες ποιητές είναι ο Πετριτσόπουλος, ο Μελισσηνός, ο Πανάς.

Επίγονοι (έτσι χαρακτηρίζονται αυτοί που δέχτηκαν τις επιρροές του εξωεπτανησιακού περιβάλλοντος) είναι ο Μαβίλης, ο Σπαταλάς και ο Σιγούρος.



11. Ποιες είναι οι βασικές διαφορές της Επτανησιακής και της Πρώτης Αθηναϊκής Σχολής;



Πέρα από σημαντικές τεχνοτροπικές διαφορές οι Επτανήσιοι χρησιμοποιούν τη δημοτική γλώσσα (ενσωματώνοντας συχνά στοιχεία του τοπικού ιδιώματος) , ενώ οι εκπρόσωποι της Αθηναϊκής Σχολής γράφουν στην καθαρεύουσα. Ταυτόχρονα ο ρομαντισμός της Αθηναϊκής σχολής τάχθηκε στην υπηρεσία του νέου κράτους, για να συμβάλλει στην επικράτηση της εθνικής ιδεολογίας, ενώ ο επτανησιακός ρομαντισμός δεν είχε τέτοιες δεσμεύσεις.



12. Ποιες επιδράσεις δέχθηκε η επτανησιακή σχολή;



Επηρεάστηκε ιδιαίτερα από:

- τον νεοκλασικισμό (ειδικά τον ιταλικό του 17ου –18ου αιώνα)

- τον ρομαντισμό

- τη γερμανική λογοτεχνία

- την αγγλική λογοτεχνία

- αρχαία ελληνική και λατινική λογοτεχνία

- ντόπια λογοτεχνική παράδοση

- η κρητική λογοτεχνία της εποχής της αναγέννησης (Ερωτόκριτος, Ερωφίλη κ.α.)

- το δημοτικό τραγούδι

- την ποίηση του Βηλαρά και του Χριστόπουλου (περισσότερο ως προς τη χρήση της δημοτικής γλώσσας)



13. Με ποιον τρόπο η επτανησιακή ποίηση καταφέρνει να συνδυάσει τα δυο αντιτιθέμενα αισθητικά ρεύματα της εποχής, τον νεοκλασικισμό και τον ρομαντισμό;



Οι επτανήσιοι ποιητές επηρεάστηκαν ιδιαίτερα απ’ τον ιταλικό νεοκλασικισμό των τελευταίων δεκαετιών του 18ου αιώνα, που απέκλινε από το αμιγές κλασικιστικό ιδεώδες του 17ου αιώνα και διαπλέχθηκε με τον προρομαντισμό. Γι’ αυτό και οι επτανήσιοι υιοθετούν σταθερούς κλασικούς κανόνες, όπως η αρμονία και η ισορροπία, όμως αποδέχονται και στοιχεία του ρομαντικού πνεύματος, όπως το έντονο συναίσθημα, η πρωτοτυπία και η απελευθερωμένη φαντασία.



14. Ποια καλλιτεχνικά ρεύματα επιδρούν στην επτανησιακή ποίηση;



Ο νεοκλασικισμός (ειδικότερα ο ιταλικός των τελών του 18ου αιώνα) και ο ρομαντισμός (κυρίως ο γερμανικός, λιγότερο ο ιταλικός)



15. Ποια ιδεολογικά και φιλοσοφικά ρεύματα επηρέασαν την επτανησιακή ποίηση;



Ιδεολογικά κυρίως επηρέασαν το κίνημα του Διαφωτισμού και του φιλελευθερισμού, ενώ φιλοσοφικά ο ιδεαλισμός, όπως αυτός εκφράστηκε περισσότερο από τον Hegel.



16. Ποια είναι τα γνωρίσματα του επτανησιακού ρομαντισμού που τον συνδέουν με τον ευρωπαϊκό ρομαντισμό και τον διαφοροποιούν σε ένα βαθμό από τον αθηναϊκό;



Ο Βελουδής ξεχωρίζει τα εξής:

- τον άκρατο ιδεαλισμό και την εξιδανίκευση της τέχνης

- το σχηματισμό σχολών ή λογοτεχνικών ομάδων

- τη μελέτη και αξιοποίηση της λαϊκής παράδοσης

- τη χρήση της δημοτικής γλώσσας

- τη σύζευξη της ποίησης με τη φιλοσοφία και τη μουσική

- τον κυριαρχικό ρόλο της φύσης για την έκφραση αισθημάτων και ψυχικών καταστάσεων

- την αποσπασματικότητα

- την καλλιέργεια της λογοτεχνικής κριτικής και του δοκιμίου



17. Ποιοι είναι οι κύριοι θεματικοί κύκλοι της ποίησης της Επτανησιακής σχολής και ποια είναι τα χαρακτηριστικά τους;



- Η αγάπη για την πατρίδα

- Η αγάπη για τη χριστιανική θρησκεία

- Η αγάπη για τη γυναίκα

Στα θέματα για τη πατρίδα πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν πρόσωπα και

γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης. Σπανιότερα τον πρώτο ρόλο παίρνει η

αρχαιότητα (π.χ. Γ. Τερτσέτης, Οι γάμοι του Μ. Αλεξάνδρου).

Η αγάπη για τη χριστιανική θρησκεία συνδυάζεται με την φιλοπατρία και την

εκδήλωση ενός γνήσιου ελληνικού φρονήματος. Είναι αποτέλεσμα βέβαια και

των επιρροών της ιταλικής ποίησης που είχε την τάση να θεματοποιεί

θρησκευτικά στοιχεία.

Η γυναικεία μορφή εξιδανικεύεται, είναι ένα αγγελικό πλάσμα, χάνει την υλική της υπόσταση και συμβολίζει τον έρωτα που λυτρώνει από τη γήινη πραγματικότητα.

Επίσης, οι Επτανήσιοι ποιητές αναπτύσσουν θέματα σχετικά με τη χαρά της ζωής, το φόβο του θανάτου, την λατρεία της φύσης και την αθώα ή επιθετική σάτιρα ανθρώπινων τύπων και πολιτικών καταστάσεων ή προσώπων.















18. Τι γνωρίζετε για τη γλώσσα των επτανησίων ποιητών;



Η γλώσσα που χρησιμοποιούσαν ήταν η δημοτική ελληνική, η γλώσσα του λαού (σπανιότερα οι επτανήσιοι έγραφαν και ποιήματα – σατιρικά κυρίως – με μικτή ελληνική και ιταλική διάλεκτο).



19. Με ποιο κείμενο θεωρητικοποιήθηκε η χρήση της δημοτικής στην επτανησιακή λογοτεχνία;



Με τον Διάλογο του Σολωμού, δοκίμιο γραμμένο σε διαλογική μορφή, όπου υποστηρίζεται η λαϊκή γλώσσα και απορρίπτονται οι θέσεις του Κοραή και των Φαναριωτών αρχαϊστών.



20. Ποιες είναι οι στιχουργικές επιλογές των Επτανήσιων ποιητών;



Οι ποιητές των Επτανήσων ενσωμάτωσαν στην ελληνική ποίηση ιταλικά μετρικά σχήματα και συνδύασαν ιταλικά μέτρα με τον ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο. Ειδικότερα για τους προσολωμικούς και το Σολωμό στα ποιήματα της νεανικής περιόδου ήταν αγαπητοί οι ολιγοσύλλαβοι στίχοι ιταλικής προέλευσης. Στην ώριμη φάση του Σολωμού παρακολουθούμε την (πετυχημένη) προσπάθειά του να συνδυάσει ιταλικά μετρικά σχήματα με τον δεκαπεντασύλλαβο. Ένα παράδειγμα προσαρμογής ιταλικού μέτρου βρίσκουμε στον Λάμπρο (μέτρο εντεκασύλλαβο ιταλογενές).

Η Επτανησιακή ποίηση έδειξε την προτίμηση της στον δεκαπεντασύλλαβο με ομοιοκαταληξία (π.χ. Κρητικός Σολωμού και Όρκος Μαρκορά) και ο «ώριμος Σολωμός» στον ανομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο στο τρίτο σχεδίασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Χαρακτηριστική είναι για το Σολωμό είναι η μεγάλη επεξεργασία του στίχου και ο περιορισμός των συνιζήσεων. Τέλος, ξεχωρίζει η ιδιότυπη μετρική του Κάλβου. Η καλβική στροφή, βασισμένη κι αυτή σε ιταλικά μέτρα , αποτελείται από πέντε ανομοιοκατάληκτους στίχους τεσσάρων επτασύλλαβων και ενός πεντασύλλαβου.





ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ



Αφού διαβάσετε από το ανθολόγιο τα ποιήματα Γραφή αποκριτική του Λασκαράτου και Το πλάσμα της φαντασίας , του Τυπάλδου, να αναλύσετε τις ομοιότητες και τις διαφορές των δυο ποιητών.



ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ



Ενώ τα δυο ποιητικά κείμενα ανήκουν στην ίδια εποχή, είναι ολότελα διαφορετικά. Ο Τυπάλδος, ποιητής του περιβάλλοντος του Σολωμού, διέπεται από το λυρισμό – ίσως ο λυρικότερος - που χαρακτηρίζει και τους περισσότερους σολωμικούς ποιητές. Αντίθετα ο Λασκαράτος, που είναι ένας εξωσολωμικός ποιητής, στο στιχούργημά του, Γραφή αποκριτική, δε δείχνει κανένα λυρισμό, μα δείχνει χαρακτηριστικά της πεζολογικότητας που τον χαρακτηρίζει .

Βασικός άξονας και των δύο ποιημάτων είναι η παρουσία της γυναίκας. Και στις δύο περιπτώσεις αναφέρεται η γυναίκα ως φανταστικό πρόσωπο. Και οι δύο δεν την έχουν δει. Είναι στη σφαίρα της φαντασίας τους. Όμως αντιμετωπίζεται εντελώς διαφορετικά στο ποίημα του Τυπάλδου και διαφορετικά στον Λασκαράτο. Ο πρώτος, ποιητής του περιβάλλοντος του Σολωμού, εξιδανικεύει τη γυναικεία μορφή , που χάνει την υλική της υπόσταση και συμβολίζει τον αγνό έρωτα.

Αντίθετα, ο Λασκαράτος γράφει σε σατιρικό και ειρωνικό ύφος. Δεν υμνεί τη γυναίκα, ως μούσα και ως πηγή έμπνευσης για να γράψει ποιήματα αλλά αρνείται όλα τα χαρίσματα που της αποδίδουν.

Ο Τυπάλδος, κινείται στη σφαίρα του ιδανισμού. Ο Παλαμάς τον ονόμασε «ποιητή του φεγγαρόφωτου» . Αντίθετα ο Λασκαράτος: δεν είναι φύση ποιητική, είναι ένας κριτικός νους που ενοχλείται από τις συμβάσεις της ζωής και θέλει να γίνει κοινωνικός αναμορφωτής. Ενδιαφέροντα σημεία αντιπαράθεσης των δυο ποιητών είναι και τα παρακάτω.

- μετρικές επιλογές: μοιάζουν, μόνο που ο Λασκαράτος χρησιμοποιεί σταθερότερα την ομοιοκαταληξία (με σκωπτικό ίσως σκοπό)

- Η μουσικότητα του στίχου είναι ιδιαίτερη στον Τυπάλδο, ενώ είναι ανύπαρκτη στον Λασκαράτο.

- Τεχνοτροπία του νεοκλασικισμού: έντονη η παρουσία του νεοκλασικισμού στον Τυπάλδο (αρμονία στίχου, προσεκτική επιλογή λέξεων) ανύπαρκτη στον Λασκαράτο





Ερωτήσεις αξιολόγησης





1. Να συμπληρώσετε το παρακάτω κείμενο που δίνει πληροφορίες για τους προσολωμικούς ποιητές



Κυρίως στη Ζάκυνθο εντοπίζονται τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου έως την πρώτη εικοσαετία του 19ου αιώνα οι προσολωμικοί ποιητές. Ξεχωρίζουν ο Στέφανος Ξανθόπουλος, ο Νικόλαος Κουτούζης και ο _______ _________. Χρησιμοποίησαν μια μικτή δημοτική γλώσσα και έγραψαν ποιήματα α) _________ περιεχομένου (πατριωτικά τραγούδια, πολεμικά άσματα, κοινωνικές ________ ). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ποιήματα που γράφτηκαν με αφορμή την έλευση των Γάλλων δημοκρατικών ______ ________ που απηχούν τις φιλελεύθερες ιδέες του διαφωτισμού. β) αρκαδικά. (Η αρκαδική ποίηση εκφράζει τη νοσταλγία ενός ειδυλλιακού τόπου - της αρχαίας Αρκαδίας, όπου οι άνθρωποι ζουν αμέριμνα αφοσιωμένοι στον ______ και το ______ ).



2. Πως κατόρθωσε η Επτανησιακή σχολή να συνδυάσει τον νεοκλασικισμό με τον ρομαντισμό;



3. Ποια ιδεολογικά ρεύματα επηρέασαν την Επτανησιακή ποίηση;



4. Τι γνωρίζετε για τον Γ. Τερτσέτη;



5. Ποιος ήταν ο πρώτος εκδότης των έργων του Σολωμού;



6. Καλλιεργήθηκε το θέατρο από την Επτανησιακή σχολή;



7. Η δημοτική ήταν η μόνη γλώσσα στην οποία έγραφαν οι Επτανήσιοι;



8. Η σύζευξη της ποίησης με τη φιλοσοφία και τη μουσική είναι κοινά στοιχεία του ευρωπαϊκού και του επτανησιακού ρομαντισμού;



9. Ποιο μέτρο δούλεψε περισσότερο ο Σολωμός στην ώριμη περίοδο της ποίησής του;

ΕΛΠ 40 Οι απόψεις του Πλάτωνα για τη μουσική και τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα

ΕΛΠ 40

Οι απόψεις του Πλάτωνα για τη μουσική και τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα

Για την ανάπτυξη του θέματος στηριχθήκαμε σε βασικά σημεία του παρακάτω βιβλίου

Η μουσική στην Αρχαία Ελλάδα,Neubecker A.-J.,  μτφρ. Μ. Σιμωτά Φιδετζή, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα 1986

Οι απόψεις του Πλάτωνα για τη μουσική και τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα

Ιδιαίτερη σημασία στην μουσική έδινε ο Πλάτων, που πίστευε στην ισχυρή επίδραση της μουσικής στην ψυχή και μαζί με τη γυμναστική τη θεωρούσε βασικότατο συντελεστή στην καλλιέργεια των νέων. Ωραίο στη μουσική θεωρούσε το απλό και το καθαρό, αποστρεφόταν τις καινοτομίες και αγαπούσε το παραδοσιακό. Αναγνώριζε την ηθική δύναμη και τον παιδαγωγικό ρόλο της μουσικής, γι’ αυτό από τις αρμονίες της εποχής ξεχώρισε μόνο τη δώρια, που ωθούσε στη γενναιότητα, και τη φρύγια, που εξέφραζε την ειρηνική ζωή. Στην Πολιτεία και στους Νόμους περιγράφει τη λειτουργία της μουσικής και υποδεικνύει τη σωστή χρήση και διδασκαλία της. Έτσι, στους Νόμους αναλύει πως στο μάθημα της μουσικής των αγοριών το τραγούδι και η συνοδεία πρέπει να ακούγονται ομοφωνικά και πρέπει να αποφεύγονται τα μελωδικά παραγεμίσματα από τα μουσικά όργανα. Αποκλείει, επίσης, από την Πολιτεία του τη χρήση της γυμνής μουσικής, της μουσικής χωρίς λόγια. Θεωρεί αδιανόητη και βλαβερή την αυτόνομη παρουσία της μουσικής, καταργώντας την απολυτότητα της μουσικής, όπως την είχαν αντιμετωπίσει οι Πυθαγόρειοι, και την συνδέει απαραίτητα με το λόγο. Όσο για την κίνηση, το τρίτο μέρος του τριφυούς δρώμενου, δεν κάνει ξεκάθαρη αναφορά. Ίσως, όμως, η αποδοχή από το χώρο της ποίησης των ύμνων μόνο και των εγκωμίων και η απαγόρευση των άλλων ειδών, που συνδύαζαν περισσότερη κίνηση, δείχνει την απαξίωσή του για τον χορό.

Ο Αναξίμανδρος πρόδρομος του Δαρβίνου; ΕΛΠ 22 δραστηριότητα α΄ κεφ.

Συγκρίνετε τις απόψεις του Αναξίμανδρου για τη δημιουργία και την εξέλιξη της ζωής με την εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου. Μπορεί, κατά τη γνώμη σας, ο Αναξίμανδρος να θεωρηθεί πρόδρομος του Δαρβίνου;



Ο Αναξίμανδρος κατά κάποιο τρόπο μπορεί να θεωρηθεί πως είναι ο εισηγητής μιας πρώιμης εξελικτικής θεωρίας . Πιο συγκεκριμένα υποστήριξε ότι οι πρώτες μορφές ζωής γεννήθηκαν σε περιβάλλον υγρό, μέσα στην υγρή λάσπη κάτω από την επίδραση του ήλιου. Ο άνθρωπος είναι αποτέλεσμα της εξέλιξης υδρόβιων όντων που προσαρμόστηκαν στη ξηρά.

Ο Αναξίμανδρος είναι ο πρώτος στοχαστής που έκανε λόγο για την εξελικτική πορεία του κόσμου, περιγράφοντας ουσιαστικά τη προοδευτική μετάβαση των οργανισμών σε ανώτερες και τελειότερες μορφές ζωής. Κατά παρόμοιο τρόπο ο Δαρβίνος ασχολήθηκε με τη βιολογική εξέλιξη, η οποία σύμφωνα με αυτόν συντελείται με τον αγώνα για επιβίωση με τον νόμο της φυσικής επιλογής (επιβίωση του ισχυρότερου οργανισμού).Υποστήριζε ότι η φύση δημιουργεί περισσότερα ζώα και φυτά απ’ όσα μπορεί να συντηρήσει, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένα πρόβλημα υπερπληθυσμού, που ακολουθείται από έναν αγώνα επιβίωσης. Αυτόν τον αγώνα ο Δαρβίνος τον ονόμασε φυσική επιλογή κατά την οποία διατηρούνται στη ζωή τα ικανότερα άτομα, οπότε και παρατηρείται μια συνεχής βελτίωση των διάφορων ειδών. Όπως ο Αναξίμανδρος θεώρησε ότι ο άνθρωπος προήλθε από ένα είδος ψαριού, έτσι και ο Δαρβίνος υποστήριξε ότι ο άνθρωπος αποτέλεσε εξελιγμένη μορφή πιθήκου. Οπωσδήποτε, Αναξίμανδρος και Δαρβίνος στηρίχθηκαν σε διαφορετικά δεδομένα, διαφορετικό τρόπο έρευνας και ανάπτυξης των θέσεων, ωστόσο η λογική παραμένει η ίδια, είναι η λογική της εξέλιξης. Έτσι, ο Αναξίμανδρος μπορεί να θεωρηθεί πρόδρομος του Δαρβίνου.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Α΄ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ Ε.Π.Ο. 10 - ΤΟΜΟΣ Α΄

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Α΄ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΓΙΑ ΤΟ Ε.Π.Ο. 10 - ΤΟΜΟΣ Α΄


1.1 Από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία στην Ευρώπη των φυλών, μεταναστεύσεις και «βαρβαρικά» βασίλεια στη Δύση
Bασικό στοιχείο αυτής της περιόδου φυσικά είναι η διαίρεση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας σε ανατολικό και δυτικό τμήμα. Το μεν ανατολικό επρόκειτο να επιβιώσει για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, αποτελώντας μια σημαίνουσα πολιτική δύναμη και συνιστώσα του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι για σχεδόν μια χιλιετία. Η νέα πρωτεύουσα του ανατολικού τμήματος, η Κωνσταντινούπολη, ήταν μια πολιτεία χτισμένη στο σταυροδρόμι δύο ηπείρων (Ευρώπης-Ασίας) και φυσικά από την αρχή ο ρόλος της σε γεωστρατηγικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο ήταν σπουδαιότατος.




Το δυτικό κομμάτι της αυτοκρατορίας από την άλλη μεριά, γρήγορα περιέπεσε σε παρακμή. Σε αυτό το θέμα, σημαντικός ήταν ο παράγοντας των βαρβαρικών επιδρομών-κυρίως εκ μέρους των διαφόρων γερμανικών λαών- επιδρομών που εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο των μεγάλων μεταναστεύσεων των λαών από τον 4ο αιώνα και μετά (μέχρι και τον 7ο αιώνα).


Σε αυτές τις μετακινήσεις οι Ούννοι και γενικά οι διάφορες τουρκομογγολικές φυλές της ευρασιατικής στέπας, άσκησαν πίεση στους γερμανικούς λαούς της Ανατολικής Ευρώπης καταρχήν, αναγκάζοντας τους στο να στραφούν προς τα σύνορα μιας ήδη προβληματικής και παρακμασμένης ρωμαϊκής αυτοκρατορίας από τον 4ο αιώνα. Έτσι, οι εισβολές των Γερμανών από την αρχή είχαν δύο κύριους άξονες: τη γραμμή του Ρήνου και την αντίστοιχη του Δούναβη.


Και πάλι όμως, μέσα στο πλαίσιο αυτών των εισβολών η επιρροή του ελληνορωμαϊκού κόσμου πάνω στους νέους εισβολείς, σε επίπεδο γλώσσας, πολιτισμού, ηθών, εθίμων, κοινωνικής και διοικητικής συγκρότησης, οικονομικών σχέσεων υπήρξε αισθητή (σε κάποιες περιπτώσεις περισσότερο, σε άλλες λιγότερο). Αυτός ο εκλατινισμός του γερμανικού, «βαρβαρικού» κόσμου στη δύση, συνοδεύτηκε από έναν αντίστοιχο, σταδιακό εξελληνισμό στην Ανατολή.


Οι Γερμανοί αποτελούν στην ουσία μια οικογένεια πολλών εθνών των οποίων αρχική κοιτίδα ήταν η νότια Σκανδιναβία. Κατά τη 2η χιλιετία π.Χ., τα Πρωτογερμανικά φύλα άρχισαν να εγκαταλείπουν αυτήν την αρχική κοιτίδα, μεταναστεύοντας προς διάφορα σημεία, κατά βάση της Βόρειας, Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Οι αρχαίοι γερμανικοί λαοί διακρίνονται σε τρεις κλάδους: α) τον Σκανδιναβικό που περιελάμβανε τους Νορβηγούς, τους Σουηδούς, τους Δανούς και τους Ισλανδούς, β) τον Δυτικογερμανικό που περιελάμβανε τους Φρίσιους, τους Φράγκους, τους Αλαμανούς, τους Γιούτες, τους Άγγλους και τους Σάξονες, γ) τον Ανατολικογερμανικό που περιελάμβανε τους Σουηβούς, τους Λομβαρδούς, τους Γότθους, τους Θουρίγγιους, τους Βουργουνδούς, τους Βαυαρούς και τους Βανδάλους.



Στις περιοχές του ευρασιατικού χώρου, όπου εντοπίζονται από την αρχαιότητα τα διάφορα γερμανικά φύλα, υπήρχαν και διάφοροι άλλοι λαοί και έθνη μη ινδοευρωπαϊκής προέλευσης, όπως οι Ούννοι, οι Φιλανδοί, οι Εσθονοί, οι Λάπωνες, οι Μογγόλοι, οι Τούρκοι, οι Τάταροι, οι Τσετσένοι, οι Αμπχάζιοι, οι Αβάροι, οι Γεωργιανοί, οι Χαζάροι, οι Πετσενέγκοι, οι Βούλγαροι, φυσικά οι Εβραίοι, διάφορα προλατινικά φύλα της Ιταλίας, οι Ίβηρες και οι Βάσκοι στην Ιβηρική Χερσόνησο, κάποια τμήματα μεταξύ των Ιλλυριών, των Θρακών και των Δακών (σημερινή Ρουμανία), που δεν είχαν αφομοιωθεί απόλυτα από τους τρεις παραπάνω που ήταν ινδοευρωπαίκής προέλευσης κ.λ.π.


Οι Ούννοι (λαός τουρκομογγολικής προέλευσης) διαχωρίζονταν σε δύο μεγάλες κύριες ομάδες, τους Λευκούς και Μαύρους Ούννους και αφότου εγκατέλειψαν την κοιτίδα τους στην Κεντρική Ασία, βρήκαν στο δρόμο τους διάφορους γερμανικούς λαούς, τους απώθησαν και τελικά εγκαταστάθηκαν στην ουγγρική πεδιάδα, που αποτέλεσε το κέντρο μιας βραχύβιας αυτοκρατορίας τον 5ο αιώνα. Τότε είχαν αρχηγό, τον περίφημο Αττίλα (434-453) και έκαναν καταστροφικές επιδρομές και στο δυτικό αλλά και στο ανατολικό τμήμα του Ρωμαϊκού Κράτους. Τελικά, ο Αττίλας νικήθηκε στα Καταλαυνικά πεδία από το Ρωμαίο στρατηγό Αέτιο το 451 και έκτοτε οι Ούννοι σημείωσαν κάμψη από πολιτικής και στρατιωτικής άποψης. Μετά το θάνατο του Αττίλα, το κράτος τους γρήγορα διαλύθηκε.



Κατά την ίδια εποχή οι Ρωμαίοι έκαναν συμμαχίες με αρκετές Γερμανικές φυλές. Οι Γερμανοί σύμμαχοι των Ρωμαίων λέγονταν Φοιδεράτοι δηλαδή «Ομόσπονδοι» και ουσιαστικά κατά την περίοδο που εξετάζουμε οι διάφορες μάχες μεταξύ της Ρώμης και των εχθρικών γερμανικών φυλών ήταν πόλεμοι μεταξύ Γερμανών, αφού τα στρατεύματα των Ρωμαίων αποτελούνταν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους από γερμανικά μισθοφορικά στρατεύματα.


Κάτι τέτοιο καταδεικνύει ότι η επιρροή των γερμανικών φυλών ήταν εντονότατη στον τομέα της στρατιωτικής οργάνωσης και αυτό επρόκειτο να ισχύσει για κάμποσο καιρό και στην ανατολική ρωμαϊκή αυτοκρατορία.


Παράλληλα, αυτήν την εποχή κάνουν δυναμική εμφάνιση στο προσκήνιο οι Γότθοι που ήταν χωρισμένοι σε δύο κλάδους: τον ανατολικό κλάδο ή Οστρογότθους και τον δυτικό ή Βησιγότθους. Οι τελευταίοι το 410 λεηλάτησαν τη Ρώμη, ενώ οι Οστρογότθοι ίδρυσαν ισχυρό βασίλειο στην Ιταλία με ηγέτη τους τον Θεοδώριχο Α΄ που διαδέχτηκε τον τελευταίο αυτοκράτορα του δυτικού ρωμαϊκού κράτους, τον Ρωμύλο Αυγουστύλο. Ο Θεοδώριχος, που έχαιρε της εμπιστοσύνης και έγκρισης των Βυζαντινών, εισήγαγε στην αυλή του τα ρωμαϊκά ήθη και έθιμα ως προς τους τομείς της διοίκησης και οργάνωσης της αυλής του και της κρατικής μηχανής εν γένει.


Οι Φράγκοι, επίσης, ήταν ένας άλλος σημαντικός γερμανικός λαός της εποχής (προέρχονταν από μια συνομοσπονδία αρχαίων γερμανικών φυλών) και δημιούργησαν βασίλειο στη Γαλατία υπό τον βασιλιά τους Κλόβη ή αλλιώς Χλωδοβίκο που ήταν ο ιδρυτής της δυναστείας των Μεροβιγγείων που επρόκειτο να ηγεμονεύσουν στη σημερινή Γαλλία έως τον 8ο αιώνα.




Τέλος, οι Λομβαρδοί ή Λογγοβάρδοι ήταν ένα άλλο σημαντικότατο γερμανικό έθνος της εποχής. Η κοιτίδα τους ήταν στην περιοχή του Κάτω Έλβα. Τον 6ο αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Παννονία και το 568 εισέβαλλαν στην Ιταλία. Αργότερα έκαναν πρωτεύουσα τους την Παβία και υιοθέτησαν και αυτοί τις διάφορες ρωμαϊκές παραδόσεις στον τομέα της διοικητικής και κρατικής οργάνωσης.






1.2 Κοινωνία, Εκκλησία και Πολιτισμός


Κατά την περίοδο των Μεταναστεύσεων των Λαών, στην μεν Βρετανία οι πόλεις υπό την πίεση των εισβολέων Αγγλοσαξόνων εξαφανίστηκαν, στη Γαλατία συρρικνώθηκαν, ενώ στην Ιταλία και την Ισπανία διατήρησαν τη σημασία τους ως πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά κέντρα αλλά όχι όπως στο παρελθόν.


Οι Γερμανοί που ήταν έθνη και κοινωνίες που ζούσαν πιο πολύ στην ύπαιθρο και τα δάση, γρήγορα υιοθέτησαν το ρωμαϊκό σύστημα των «villa» δηλαδή της τοπικής, αγροτικής μικροκοινωνίας, της οποίας επίκεντρο ήταν η έπαυλη του επαρχιώτη αριστοκράτη. Αυτοί στην πορεία αποτέλεσαν το στήριγμα των κατά τόπους Γερμανών βασιλέων.
Γενικότερα, όσοι επέζησαν από την παλιά ρωμαϊκή αριστοκρατία μετά τις γερμανικές εισβολές, προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στους νέους ηγεμόνες, οι οποίοι σύντομα συνειδητοποίησαν ότι η επιβίωση των κρατών τους απαιτούσε μια οργάνωση που θα στηριζόταν σε πρότυπα και πρακτικές του παλαιού ρωμαϊκού συστήματος. Οι παλαιοί αριστοκράτες έτσι είχαν τη δυνατότητα να προσφέρουν τις γνώσεις και την εμπειρία τους σε αυτό το θέμα και κατέστησαν απαραίτητοι και χρήσιμοι στους Γερμανούς ηγέτες.






















Βασικοί τίτλοι αυτής της περιόδου στα νέα γερμανικά βασίλεια ήταν αυτός του Κόμη που ήταν διοικητής πόλης και αυτός του Επισκόπου. Επίσης σημαντικός ήταν και ο ρόλος του Μαγιορδόμου, δηλαδή αυτού που ήταν επικεφαλής της συνοδείας του βασιλιά (οι Γερμανοί βασιλείς συνήθως δεν έμεναν σταθερά για πολύ καιρό σε ένα μέρος και έκαναν συχνές περιοδείες στα βασίλειά τους). Οι Μαγιορδόμοι κατά τον 7ο αιώνα είχαν αποκτήσει σημαντική δύναμη και έφτασαν εν μέρει να υποσκελίσουν τη δύναμη κάποιων ηγεμόνων.











Γενικά πάντως, η γερμανική μοναρχία σε σύγκριση με το ρωμαϊκό σύστημα ήταν κληρονομική, απόλυτη και πατρογονική απορρίπτοντας το ρωμαϊκό res publica. Οι ίδιοι οι γερμανικοί λαοί ανέκαθεν ευνοούσαν τη βία και τον πόλεμο. Ήταν λαοί που δεν είχαν γραπτό δίκαιο, όπως οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, αλλά προφορικές παραδόσεις που μεταβιβάζονταν από γενιά σε γενιά και όπου στηρίζονταν τα ήθη και έθιμά τους. Είχαν έντονο το στοιχείο της οικογενειακής αλληλεγγύης εντός της φατρίας και βάσει αυτού του στοιχείου επιβαλλόταν πολλές φορές η εκδίκηση και η βεντέτα σε περίπτωση που ένα μέλος της οικογένειας δολοφονούνταν από άλλους. Κάθε άτομο μέσα στην κοινωνία είχε κάτι σαν προσωπική αξία που ονομαζόταν «τιμή αίματος» (βέργκελτ στα γερμανικά) και που καλούνταν φυσικά να την υπερασπίσει, όποτε χρειαζόταν. Επίσης, ακόμα και μετά την επαφή με το ρωμαϊκό κόσμο, οι Γερμανοί για αιώνες υπήρξαν παγανιστές σε ένα μεγάλο τους ποσοστό. Η θρησκεία τους έδινε σημασία στην λατρεία της φύσης και των διαφόρων φυσικών στοιχείων που θεοποιούσαν.


Κατά τον 6ο με 8ο αιώνα ο ρόλος της Εκκλησίας, η οποία ήδη είχε αρχίσει να έχει τους πρώτους της πιστούς και εντός των γερμανικών φυλών, υποβαθμίστηκε. Αυτό οφειλόταν στο ότι οι Γερμανοί ηγεμόνες είχαν επιχειρήσει ευθύς εξαρχής να έχουν υπό τον έλεγχό τους, τους Επισκόπους. Την ίδια περίοδο έπεσε δραματικά το μορφωτικό επίπεδο του κλήρου (η πνευματική ανάταση θα ξεκινούσε πάλι επί Καρλομάγνου) και επικράτησε η δεισιδαιμονία, ενώ ακόμα ένα μεγάλο κομμάτι των γερμανικών πληθυσμών ήταν παγανιστές.


Μοναδική όαση μόρφωσης και καλλιέργειας των γραμμάτων και μάλιστα μελέτης των αρχαίων και κλασσικών συγγραφέων ήταν τα μοναστήρια που άρχισαν να ιδρύονται και στη δυτική Ευρώπη, κατά το πρότυπο των μονών της Αιγύπτου και της Μέσης Ανατολής. Η Ιρλανδία υπήρξε κατά το διάστημα αυτό το μοναστικό κέντρο του δυτικού κόσμου και άτομα όπως ο άγιος Κολουμβάνος, ίδρυσαν μονές όχι μόνο στην Ιρλανδία αλλά και στη Βρετανία, την Γαλατία κ.λ.π. στο συγκεκριμένο τομέα σημαντική ήταν η συμβολή του Βενέδικτου (480-547) που δημιούργησε τον ομώνυμο μοναχικό κανόνα και το τάγμα. Ο κανόνας αυτός που από τον 9ο αιώνα και έπειτα θα αναγνωριζόταν από την δυτική Εκκλησία ως ο οδηγός βάσει του οποίου θα έπρεπε να κινούνται και τα υπόλοιπα δυτικά μοναχικά τάγματα, όριζε ως βασικά στοιχεία της καθημερινής ζωής του μοναχού, τη χειρωνακτική εργασία, την προσευχή, τη νηστεία, την ανάγνωση και την περισυλλογή.
... βλέπε την περαιτέρω ανάπτυξη του κεφαλαίου στο σχόλιό μας.